*

*
*
*
*

*

*

*

TRIỀU NGUYÊN từ ngữ cùng nghĩa là mọi từ ngữ ngay sát nhau về ý nghĩa, nhưng khác biệt về âm thanh. Có ba kiểu thuộc nghĩa trong giờ đồng hồ Việt, là thuộc nghĩa giữa từ ngữ thuần Việt (TV) với tự ngữ thuần Việt, thuộc nghĩa thân từ ngữ thuần Việt với từ bỏ ngữ Hán Việt (HV), và cùng nghĩa giữa từ ngữ Hán Việt với từ ngữ Hán Việt. Câu đối chơi chữ theo cách cùng nghĩa, có hai hình thức: tạo những từ ngữ cùng nghĩa lộ diện trên và một văn bạn dạng ngắn; và cách cùng nghĩa tất cả kết phù hợp với các hình thức chơi chữ khác.

Bạn đang xem: Câu đối chơi chữ


1. Câu đối đùa chữ theo cách tạo những từ ngữ cùng nghĩa lộ diện trên và một văn bản ngắnCách nghịch chữ này thường dựa trên cơ sở cùng âm. Góp nhần nhận biết hiện tượng thuộc nghĩa, rất có thể nhờ vào yếu hèn tố thuộc trường ở phần đối ứng. Ví dụ: * Trồng môn trước cửa; Bắt ốc sau bên .Các cặp cùng nghĩa HV–TV: “môn” – “cửa”; “ốc” – ”nhà”. Trong văn cảnh thuận, “môn”, “ốc” là tên gọi cây, tên loài vật (TV); chúng chuyển thành trường đoản cú HV để khớp ứng với “cửa”, “nhà”, theo cách cùng nghĩa (để đùa chữ). Sự gửi nghĩa này được nhận biết do hiện tượng lạ cùng trường: “cửa” – ”nhà” . * Thủ thỉ chén đầu lợn; Hung hổ vỗ bụng hùm.“Thủ thỉ”, “hung hổ” (HV, kết cấu theo ngữ pháp giờ đồng hồ Việt), cùng nghĩa cùng với “đầu lợn”, “bụng hùm” (TV). Trong văn cảnh thuận, chúng là mọi từ thuần Việt (“thủ thỉ”: (ăn nói) nhỏ nhẹ, trường đoản cú tốn; “hùng hổ”: (thái độ) lạnh nảy, dữ tợn). * da trắng vỗ tị nạnh bạch; Rừng sâu mưa lâm thâm.“Da trắng” (TV) cùng nghĩa cùng với “bì bạch” (HV). Trong văn cảnh thuận, “bì bạch” là trường đoản cú tượng thanh; nó đưa thành ngữ “bì bạch” (HV, kết cấu theo ngữ pháp tiếng Việt –lẽ ra phải “bạch bì”), vày sự xuất hiện của “da trắng”, nhằm mục tiêu đạt thuộc nghĩa, trên đại lý cùng âm (nếu thay đổi lại, “da black vỗ so bì bạch” chẳng hạn, thì nghĩa theo văn cảnh thuận không cố đổi, tuy thế chuyện chơi chữ đổi thay mất). Tương tự, “rừng sâu” (TV) thuộc nghĩa với “lâm thâm” (HV). Ở văn cảnh thuận, “lâm thâm” là từ bỏ tượng hình; nó chuyển thành ngữ “lâm thâm” (HV), vày sự có mặt của “rừng sâu”, trên cửa hàng cùng âm, để tạo thành hiện tượng đùa chữ cùng nghĩa. Có một trong những vế đối lại (thay vế dưới) khác: Mũi rẻ hun tị ti, Trời xanh màu sắc thiên thanh, Giếng nhỏ bé thức giấc tinh,... Chúng không chỉnh bởi (do nhiều yếu tố, tuy nhiên yế tố cơ bản, là ở vị trí đối ứng với “bì bạch”, không áp dụng được từ tượng thanh). * Cuốc xuống ao uống nước; con kê vào vườn nạp năng lượng kê.“Cuốc” (quốc), “kê” (HV), thuộc nghĩa với “nước” (nước nhà), “gà” (TV). Trong ngữ cảnh thuận, “cuốc” là nhỏ chim cuốc, “kê” là giống cây (hạt kê thường dùng làm nấu chè), “nước” là thức uống. * Sửa nhà, mái ấm gia đình ra sân; cứu giúp nước, quốc hội cần họp.Các cặp cùng nghĩa HV–TV: “gia” – “nhà”, ”đình” – “sân”; ”quốc” – “nước”, ”hội” – “họp”. * dưới sông, hà bá là chúa; trên đất, thổ công làm cho trùm. Các cặp thuộc nghĩa HV–TV: “hà” 2 “sông”, “bá” 2 “chúa”, “thổ” 2 ”đất”, “công” 2 “trùm”. * nấu ăn đậu phụ cho cha ăn; sắc đẹp ích chủng loại cho người mẹ uống.“Phụ”, “mẫu” (HV), thuộc nghĩa cùng với “cha”, “mẹ” (TV). “Phụ”, “mẫu” là các từ tố của “đậu phụ” (một nguyên liệu để bào chế thức ăn), “ích mẫu” (một cây dung dịch thường dùng làm chữa căn bệnh cho phụ nữ), được tách bóc ra để sinh ra lối nghịch chữ thuộc nghĩa, trên các đại lý cùng âm.Một vế đối lại khác: rước mắm tôm cho chị em chấm. Đem “mắm tôm” so với “đậu phụ” có vẻ sát hợp hơn, chúng gần như là số đông món nạp năng lượng thường dùng; duy bí quyết cùng nghĩa “tôm” cùng với “mẹ” thì không khớp ứng theo lối HV–TV của vế ra, lại bất ổn về nghĩa –”tôm” thường xuyên được dân gian thực hiện như một biểu tượng chỉ thiếu phụ nói chung, tất cả ý tục, dùng với mẹ thì xấc. * Chuồng con gà kê áp chuồng vịt; Cá diếc tức phường cá mè.“Kê”, “áp”, “tức”, “phường” (HV), thuộc nghĩa cùng với “gà”, “vịt”, “diếc”, “mè” (TV). Trong văn cảnh thuận, “kê” là đặt, xếp đặt (vật dụng); “áp” là (đặt) giáp vào; “tức” là giận, bực; “phường” chỉ tầng lớp người cùng có tác dụng một việc, một nghề (hoặc: lũ, bọn), là các từ TV. Do mở ra cùng nghĩa, chúng chuyển thành trường đoản cú HV, theo phong cách cùng âm TV–HV. * Đứng thân làng Trung Lập; Dấy trước che Tiên Hưng.“Đứng giữa”, “dấy trước” (TV), thuộc nghĩa với “trung lập”, “tiên hưng” (HV –vốn bóc tách theo phương pháp cùng âm cùng với hai địa điểm Trung Lập, Tiên Hưng, thuộc tỉnh Thái Bình). Vế ra của quan tiền huấn đạo, vế ngược lại là của Kì Đồng (Nguyễn Văn Cẩm). * Ô! Quạ tha gà; Xà! Rắn bắt ngoé.“Ô”, “xà” (HV), thuộc nghĩa cùng với “quạ”, “rắn” (TV). Trong ngữ cảnh thuận, “ô”, “xà” là phần đa từ cảm thán. * mùi hương ngũ vị năm hương thơm thơm chửa? Đèn tam tinh cha ngọn sáng sủa sao! “Ngũ vị”, “tam tinh”, cùng nghĩa với “năm mùi”, “ba ngọn (sao)”; “vị”, “tinh” cũng tức là “chửa” (chưa), “sao”. Bao gồm vế đối lại khác: Hồ chào bán nguyệt nửa mon trông trăng. “Bán nguyệt” thuộc nghĩa cùng với “nửa tháng”; “nguyệt” cũng tức là “trăng”. * nhỏ rể nết mãng cầu xem tử tế; Ông ông xã cay đắng nói công phu. “Tử tế”, “công phu” (HV, cấu trúc theo ngữ pháp tiếng Việt), thuộc nghĩa với “con rể”, “ông chồng” (TV). “Tử tế” (có đầy đủ theo yêu thương cầu, không lôi thôi; gồm lòng tốt), “công phu” (sự hao phí sức lực, thời gian), dùng theo văn cảnh thuận, là phần lớn từ gồm gốc HV, gửi thành trường đoản cú ngữ HV thuộc âm, do mở ra các nhân tố TV cùng nghĩa cùng với chúng. * học tập trò Phú Khê ăn uống cơm cháy; Quan thị trấn Thanh Trì hấp thụ nước ao.“Cháy”, “ao” (TV) cùng nghĩa với cùng cách nói “khê” (TV) của “Khê” (trong Phú Khê), với “Trì” (trong Thanh Trì), là rất nhiều yếu tố HV (được bóc tách ra theo phong cách cùng âm). * Nước giếng long pha trà Long Tỉnh; Lửa cầu Rắn thắp hương Xà Kiều.Giếng Rồng, ước Rắn (địa danh TV), thuộc nghĩa với Long Tỉnh, Xà Kiều (địa danh theo HV). Long Tỉnh, Xà Kiều đồng thời là tên chè, thương hiệu hương; nên với hai địa danh trên là cùng âm. * Bươm bướm đậu cành sen, liên bỏ ra hồ điệp; con gà trống mổ phân tử thóc, cốc đế hùng kê. “Bươm bướm”, “cành sen” (TV), cùng nghĩa cùng với “hồ điệp”, “liên chi” (HV); “gà trống”, “thóc” (TV), thuộc nghĩa với “hùng kê”, “cốc” (HV). * Ao Thanh Trì nước trong leo lẻo, cá lội ngắc ngư; Sông Ngân Hà sao bạc đãi chan chan, vịt nằm ấm áp. Có sáu cặp từ thuộc nghĩa TV–HV: “ao”–”trì”; “trong”–”thanh”; “cá”–”ngư”; “sông”–”hà”; “bạc”–”ngân”; ”vịt”–”áp”. “Thanh”, “trì”, “ngân”, “hà” cùng cách nói với Thanh Trì, Ngân Hà (tên riêng); “ngư”, “áp” là từ tố của “ngắc ngư”, “ấm áp”, được tách bóc ra trên các đại lý cùng âm để đạt yêu mong chơi chữ. Ở đây, cũng dùng cách chơi chữ cùng trường nghĩa sở thuộc: “cá” ? “ao Thanh Trì”, “vịt” ? “sông Ngân Hà”. * thị xã Tam Dương có cha con dê, đứng núi đá trông về Lập Thạch; quan Tứ Kì đi xe bốn ngựa, vâng mệnh trời ra trị thừa Thiên. Các cặp tự ngữ cùng nghĩa HV–TV: “tam dương”–”ba bé dê”; “lập thạch” –”đứng núi đá”; “tứ kì”–”bốn (con) ngựa”; “thừa thiên” –“vâng mệnh trời” (đồng thời, “tam dương”, “lập thạch”, “tứ kì”, “thừa thiên” là bốn từ ngữ cùng âm với bốn địa điểm trong câu đối).Có một câu đối được khiến cho bằng mọi cặp từ solo tiết thuộc nghĩa đi liền nhau: * Đi đưa ra đường đạo sợ cụ; ko vô trong nội lưu giữ hoài. (tương truyền, vế ra của vua Duy Tân, vế đối lại của thượng thư Nguyễn Hữu Bài)Các cặp thuộc nghĩa TV–HV: “Đi”–”chi”; “đường”–”đạo”; “sợ”–”cụ” (vế trên); “không” –”vô”; “trong”–”nội”; “nhớ”–”hoài” (vế dưới). Những từ HV được gửi từ cùng cách nói TV sang trọng một biện pháp tự nhiên, nhuần nhuyễn đến nấc khó phân biệt có sự dụng công, cơ mà chỉ giống như những câu nói đầu cửa ngõ miệng.Sau cùng, có hai vế câu đối, không thấy có những vế đối lại tương ứng, cùng thành lập vào thời gian tết và thuộc đề cập đến loài hổ báo, xin được chép ra đây: * Đêm cha mươi đầu năm mới cọp nằm nhà, xoa đầu con, beo má vợ, sẵn tương ớt, rót hổ cốt nhắm cùng với tôm hùm, no kễnh bụng. * Làm gần như qua loa, nói như hùm như cọp, ông bố mươi sẽ lên giọng lão, chẳng sửa dần dần càng thêm hổ miệng. (Văn Lợi, 1986)Loạt từ cùng nghĩa, chỉ loài hổ báo: (ông) cha mươi, cọp, beo1, hổ, hùm, kễnh (câu đầu); khái, hùm, cọp, ông cha mươi, dần, hổ (câu sau).2. Câu đối nghịch chữ theo phong cách cùng nghĩa kết hợp với các hình thức chơi chữ khác a. Thuộc nghĩa kết hợp với cùng âmĐây là cách chơi chữ phức hợp, cả hai bề ngoài cùng nghĩa và cùng âm đều được diễn đạt trên văn bản. Ví dụ: * Kê là gà, gà ăn kê; Âu là trẻ, trẻ ăn ấu.“Kê1”, “ấu1” (HV), thuộc nghĩa cùng với ”gà”, ”trẻ” (TV). Có thể viết câu đối bên dưới dạng phương pháp suy luận : “kê”=”gà”, “ấu”=”trẻ”; cùng “kꔹ”gà”, “ấu”¹“trẻ”. Ta thấy, bọn chúng phạm quy luật đồng điệu (đã là 1 thì cần thiết tự bản thân “ăn” (huỷ hoại) bản thân được). Để ngoài phạm luật, “kê2”, “ấu2” phải là hầu như từ không giống nghĩa với “kê1”, “ấu1” – đấy là hai trường đoản cú TV (gọi tên phân tử kê cùng quả ấu). * Lộc là hươu, hươu đi lộc cộc; Ngư là cá, cá lội ngắc ngư. “Lộc”, “ngư” (HV), thuộc nghĩa cùng với “hươu”, “cá” (TV). Các từ HV này, đồng thời, cùng cách nói với các từ tố “lộc”, “ngư” vào “lộc cộc”, “ngắc ngư” (TV). Vế ngược lại khác: Long là rồng, dragon chạy long đong. “Long” (HV) thuộc nghĩa với “rồng” (TV), cùng cách nói với tự tố “long” của “long đong”. * cái là tượng, tượng là voi, voi chầu cửa cái; Tu là hổ, hổ là cọp, cọp bắt thầy tu. (vế trên là của một công ty sư, vế dưới là của Hoàng Phan Thái)Các cặp cùng nghĩa được nêu trực tiếp (cái là tượng, tượng là voi,...). Các cặp đồng âm như sau: HV-HV: “tượng” (tượng mảng) 2 ”tượng” (voi), “tu” tức “hổ” (xấu hổ) 2 ”tu” (thầy tu); HV-TV: “cái” tức “tượng” (HV, tượng mảng) 2 ”cái” (“cửa cái” –TV, cửa chính), ”hổ” (cọp) 2 “hổ” (xấu hổ). Ở đây, có hiện tượng lạ chuyển nghĩa bằng cùng âm, chế tạo sự vi phạm quy luật đồng hóa về bề ngoài (giả vi phạm luật đồng nhất), vào lúc thực tế là phù hợp logic. Có thể mô hình hoá để lí giải hiện tượng này như sau: “Tu (T) là hổ (H), hổ là cọp (C), cọp bắt thầy tu” : T = H , H = C ® C ¹ TCông thức trên biểu thị việc vi phạm luật đồng nhất (lẽ ra, yêu cầu suy thành C = T). Tuy nhiên chỉ mang vi phạm, cũng chính vì “cọp” là “hổ” (con hổ), không hẳn là “hổ” (xấu hổ); cùng “hổ” (xấu hổ) này là “tu” (HV), cùng âm với “tu” (HV -trong “thầy tu”). Vì thực chất C ¹ T, “nên cọp bắt thầy tu” là hợp lẽ. * Phụ là vợ, phu là chồng, vì ông chồng vợ phải đi phu; xẻ là ta, nhĩ là mày, tại mày cần ta mới ngã. Giai thoại về câu đối này: “Anh học tập trò trốn đi phu, quan liêu bắt vk anh ta đi thay, rồi đọc vế trên, bảo nếu đối lại hay, đang miễn phu cho cả hai người, cùng anh nọ đã đối như vậy; mặc dù vế đối lại hết sức xấc, tuy nhiên quan cũng giữ lại lời nhưng mà tha cho”.Các cặp thuộc nghĩa đã có được nêu trực tiếp. Các cặp cùng cách nói như sau: “phu” (chồng) 2”phu” (phu phen, lao dịch); “ngã” (ta)2”ngã” (té ngã). * Phụ là cha, tử là con, công phụ thân con không dám phụ; mẫu là mẹ, tử là con, biết mẹ con còn nói mẫu. Các cặp cùng nghĩa đã được nêu trực tiếp. Những cặp cùng âm: “phụ” (cha) 2 ”phụ” (phụ bạc); “mẫu” (mẹ) 2 ”mẫu” (nói mẫu: nói bông lơn, nói mỉa mai).b. Thuộc nghĩa kết phù hợp với cùng trường nghĩa * Tí tận, test tống mão; Sửu đầu, ngưu thốn thìn. “Tí”, “sửu”, về mặt biểu tượng, cùng nghĩa cùng với “thử”, “ngưu”. Sát bên đó, “tí”, “sửu”, “mão”, “thìn” thuộc trường nghĩa, ở trong thập nhị địa chi. * Cây xương rồng, trồng khu đất rắn, long vẫn trả long; trái dưa chuột, tuột trực tiếp gang, thử nghịch thì thử. Tương truyền, vế ra là của Thị Điểm, vế ngược lại là của Trạng Quỳnh. “Rồng”, “chuột” (TV), thuộc nghĩa cùng với “long”, “thử” (HV). Vế ra bao gồm “rồng”, “rắn”, nhị từ cùng trường nghĩa; vế đối lại có “(dưa) chuột”, “(dưa) gang”, cũng chính là hai từ thuộc trường dưa quả. * phụ thân con lương y về làng, gánh một gánh hồi hương, phụ tử; Vàng bạc đãi nhà nông chuộc đất, trồng đôi hàng thục địa, kim ngân.(Vế trên là 1 vế đối cổ, vế bên dưới của Phan Châu Trinh)Các cặp từ thuộc nghĩa TV–HV: “cha con” – ”phụ tử”; “về làng”–”hồi hương”; “vàng bạc” – ”kim ngân”; “chuộc đất” – ”thục địa”. Bọn chúng cùng âm cùng với các tên gọi vị dung dịch “hồi hương”, “phụ tử”,... ở bên cạnh đó, “hồi hương”, “phụ tử”, “thục địa”, “kim ngân” lập thành một trường về các vị thuốc, cân xứng với nghề thuốc và nhà nông trồng cây thuốc. * Giậu rào đôi mắt cáo, mèo chui lọt; Rổ nức lòng tâm, tép dancing qua.

Xem thêm: Tác Dụng Cải Bó Xôi Là Rau Gì? 11 Tác Dụng Tuyệt Vời Của Cải Bó Xôi

(vế trên chưa rõ tác giả; vế dưới, tương truyền của Nguyễn Huy Lượng)Câu đối có những cặp thuộc nghĩa: “giậu”–”rào”; “lòng”–”tâm”. Đồng thời, bao gồm “cáo”,”mèo” là hai từ cùng trường nghĩa; “tôm”,”tép” cũng vậy.c. Cùng nghĩa kết hợp với nhiều nghĩa, thuộc âm, trùng điệp* Tương truyền, Đoàn Thị Điểm bao gồm ra một vế đối, mà tới thời điểm này vẫn chưa tồn tại vế ngược lại tương xứng: Song song là hai cửa sổ, hai người ngồi trong cửa sổ song song.Cùng nghĩa HV-TV: “song song” 12 ”hai cửa ngõ sổ”. Những nghĩa: “song song” 2 vừa bao gồm nghĩa sóng đôi, ngang bằng nhau, vừa bao gồm nghĩa được nối liền (nghĩa “sóng đôi, ngang bởi nhau” đã có được Việt hoá). Cùng âm: “song song” 1 – “song song” 2. Cũng lưu ý rằng, nếu như ngắt nhịp giữa “ngồi” cùng “trong”, thì “cửa sổ song song” lại hoàn toàn có thể hiểu theo một phương pháp khác, là hai lần cửa, hoặc hai hành lang cửa số cùng nằm trên hướng quan sát (hai tín đồ không ngồi gần nhau). ở kề bên đó, hiện tượng lạ trùng điệp (âm tuyệt từ) cũng khá được sử dụng, chỉ tất cả 8 âm huyết được dùng để làm lắp đầy cho 14 âm huyết của vế đối. ”Cái hay” ấy cũng là loại khó để rất có thể lựa lời đối lại.Câu đối nghịch chữ theo cách cùng nghĩa, qua các trình bày trên, là một mảng câu đối thú vị. Chúng góp phần làm nhiều mẫu mã diện mạo câu đối có áp dụng chơi chữ nói riêng, sự sắc đẹp sảo, hóm hỉnh của tính phương pháp Việt nói chung.T.N.(179-180/01&02-04)